Soạn văn bài: Câu ghép

  • 1 Đánh giá

Câu ghép là câu do hai hoặc nhiều cụm C-V không bao chứa tạo thành. Mỗi cụm C-V này được gọi là một vế câu. KhoaHoc xin tóm tắt những kiến thức trọng tâm và hướng dẫn soạn văn chi tiết các câu hỏi. Mời các bạn cùng tham khảo.

A. KIẾN THỨC TRỌNG TÂM

1. Đặc điểm của câu ghép

Đọc các đoạn trích sau và thực hiện các yêu cầu ở dưới.
Hằng năm cứ vào cuối thu, lá ngoài dường rụng nhiều và trên không cố những đám mây hàng hạc, lòng tôi lại nao nức những kỉ niệm mơn man của huổi tựu trường. Tôi quên thế nào dược những cảm giác trong sáng ẩy nảy nở trong lòng tôi như mấy cành hoa tươi mủn cười giữa bầu trời quang đãng. Những ỷ tưởng ấy tôi chưa lần nào ghi lên ỳ ấy, vì hồi ấy tôi không hiết ghi và ngày nay tôi không nhớ hết. Nhưng mỗi lần thấy mấy em nhỏ rụt rè núp dưới nón mẹ lần dầu tiên di đến trường, lòng tôi lại tưng hừng rộn rã. Buổi mai hôm ấy, một buổi mai đầy sương thu và gió lạnh, mẹ tôi âu yếm nắm tay tôi dẫn đi trên con dường làng dài và hẹp. Con đường này tôi đã quen đi lại lắm lần, nhưng lần này tự nhiên thấy lạ. Cảnh vật chung quanh tôi đều thay đổi, vì chính lòng tôi đang có sự thay đổi lớn: hôm nay tôi đi học.
(Thanh Tịnh, Tôi đi học)
1.1. Tìm các cụm C - V trong những câu in đậm.
1.2. Phân tích cấu tạo của những câu có hai hoặc nhiều cụm C - V.
1.3. Trình bày kết quả phân tích ở hai bước trên vào bảng theo mẫu
1.4. Dựa vào những kiến thức đã học ở các lớp dưới, hãy cho biết câu nào trong những câu trên là câu đơn, câu nào là câu ghép.
Trả lời:
1.1 + 1.2 Tìm và phân tích cấu tạo những câu có cụm C-V (dấu / thể hiện ngăn cách giữa chủ ngữ và vị ngữ trong các câu)

  • Cụm C-V lớn: Tôi/quên thế nào được…

Cụm C-V nhỏ: Những cảm giác trong sáng ấy/nảy nở trong lòng tôi (như) mấy cành hoa tươi/mỉm cười giữa bầu tời…

=> Đây là câu có cụm C - V nhỏ nằm trong cụm C - V lớn. Trong đó, cụm C - V thứ nhất là cụm C - V lớn, hai cụm C - V sau là cụm C - V nhỏ.

  • Buổi mai hôm ấy,một buổi mai /đầy sương thu, mẹ tôi/âu yếm dẫn tay tôi đi trên con đường làng dài và hẹp
  • Cảnh vật chung quanh tôi/đều thay đổi, (vì chính) lòng tôi/ đang có sự thay đổi lớn: (hôm nay) tôi/ đi học

1.3. Trình bày kết quả phân tích ở hai bước trên vào bảng theo mẫu

1.4.Cả ba câu trên đều là câu ghép.

2. Cách nối các vế câu

2.1. Tìm thêm các câu ghép trong đoạn trích ở mục “Đặc điểm của câu ghép”.
2. 2. Trong mỗi câu ghép, các vế câu được nối với nhau bằng cách nào ?
2. 3. Dựa vào những kiến thức đã học ở các lớp dưới, hãy nêu thêm ví dụ về cách nối các vế câu trong câu ghép.
Trả lời:
2.1. Các câu ghép có ở đoạn trích ngoài ba câu đã phân tích ở trên:
(1) “Hằng năm cứ vào cuối thu, lá ngoài đường rụng nhiều và trên không có những đám mây bàng bạc, lòng tôi lại náo nức những kỉ niệm mơn man của buổi tựu trường.”
Câu này không dùng từ nối, giữa các vế có dấu phẩy
(2) “Những ý tưởng ấy tôi chưa lần nào ghi lên giấy, vì hồi ấy tôi không biết ghi và ngày nay tôi không nhớ hết.”
Câu ghép các vế nối nhau bằng quan hệ từ vì.
(3) “Nhưng mỗi lần thấy mấy em nhỏ rụt rè núp dưới nón mẹ lần đầu tiên đi đến trường, lòng tôi lại tưng bừng rộn rã.”
Không dùng từ nối, dùng dấu chấm và cặp từ hô ứng: nhưng lại
2.2. Các vế câu được nối với nhau bằng cách:
(1) Câu này không dùng từ nối, giữa các vế có dấu phẩy
(2) Câu ghép các vế nối nhau bằng quan hệ từ vì.
(3) Không dùng từ nối, dùng dấu chấm và cặp từ hô ứng: nhưng lại
2.3. Ví dụ về cách nối các vế câu trong câu ghép.

  • Nối bằng một quan hệ từ : và, rồi, mà, còn, song, nhưng, chứ...
  • Ví dụ: Tôi thì thấp song anh trai tôi thì cao
  • Nối bằng cặp quan hệ từ : vì... nên, bởi... nên, tại... nên, do... nên, nếu... thì, giá... mà, tuy... nhưng, chẳng những... mà còn...
  • Ví dụ: Vì trời mưa nên tôi không đi chơi được
  • Không dùng từ nối, giữa các vế câu có dấu phẩy, dấu chấm phẩy, dấu hai chấm.
  • Trời tối sầm lại, gió bắt đầu nổi lên, mưa nặng hạt dần.

3. Ghi nhớ

  • Câu ghép là câu do hai hoặc nhiều cụm C-V không bao chứa tạo thành. Mỗi cụm C-V này được gọi là một vế câu.
  • Có hai cách nối các vế câu
  • Dùng những từ có tác dụng nối. Cụ thể:
    • Nối bằng quan hệ từ.
    • Nối bằng một cặp quan hệ từ.
    • Nối bằng một cặp phó từ, đại từ hay chỉ từ thường đi đôi với nhau (cặp từ hô ứng)
  • Không dùng từ nối: Trong trường hợp này; giữa các vế câu cần có dấu phẩy, dấu chấm phẩy hoặc dấu hai chấm

B. BÀI TẬP VÀ HƯỚNG DẪN GIẢI

Câu 1: (Trang 113 - SGK Ngữ văn 8 tập 1) Tìm câu ghép trong các đoạn trích dưới đây. Cho biết trong mỗi câu ghép, các vế câu được nối với nhau bằng những cách nào.

a. Dần buông chị ra, đi con ! Dần ngoan lắm nhỉ ! U van Dần, u lạy Dần ! Dần hãy để chị đi với u, đừng giữ chị nữa. Chị con có đi, u mới có tiền nộp sưu, thầy Dần mới được về với Dần chứ ! Sáng ngày người ta đánh trói thầy Dần như thế, Dần có thương không. Nếu Dần không buông chị ra, chốc nữa ông lí vào đây, ông ấy trói nốt cả u, trói nốt cà Dần nữa đấy.

(Ngô Tất Tố, Tắt đèn)

b) Cô tôi chưa dứt câu, cổ họng tôi đã nghẹn ứ khóc không ra tiếng. Giá những cổ tục đã đày đọa mẹ tôi là một vật như hòn đá hay cục thuỷ tinh, đầu mẩu gỗ, tôi quyết vồ ngay lấy mà cắn, mà nhai, mà nghiến cho kì nát vụn mới thôi.

(Nguyên Hồng, Những ngày thơ ấu)

c) Rồi hai con mắt long lanh của cô tôi chằm chặp đưa nhìn tôi. Tôi lại im lặng cúi đầu xuống đất : lòng tôi càng thắt lại, khoé mắt tôi đã cay cay.

(Nguyên Hồng, Những ngày thơ ấu)

d) Một hôm, tôi phàn nàn việc ấy với Binh Tư. Binh Tư là một người láng giềng khác của tôi. Hắn làm nghề ăn trộm nên vốn không ưa lão Hạc bởi vì lão lương thiện quá. Hắn bĩu môi và bảo :
- Lão làm bộ đấy!

(Nam Cao, Lão Hạc)

=> Xem hướng dẫn giải

Câu 2: (Trang 113 - SGK Ngữ văn 8 tập 1) Với mỗi cặp quan hệ từ dưới đây, hãy đặt một câu ghép.

a) vì... nên... (hoặc hởi vì... cho nên...; sở dĩ... là vì...)
b) nếu... thì ... (hoặc hễ... thì ...;giá... thì ...)
c) tuy... nhưng... (hoặc mặc dù... nhưng...)
d) không những... mà... (hoặc không chỉ... mà...; chẳng những... mà...)

=> Xem hướng dẫn giải

Câu 3: (Trang 113 - SGK Ngữ văn 8 tập 1) Chuyển những câu ghép em vừa đặt được thành những câu ghép mới bằng một trong hai cách sau :
a) Bỏ bớt một quan hệ từ.
b) Đảo lại trật tự các vế câu.

=> Xem hướng dẫn giải

Câu 4: (Trang 114 - SGK Ngữ văn 8 tập 1) Đặt câu ghép với mỗi cặp từ hô ứng dưới đây:
a) ...vừa... đã... (hoặc... mới... đã...; ... chưa... đã...)
b) ... đâu... đấy... (hoặc... nào... nấy...; ... sao... vậy...)
c) ... càng ... càng.

=> Xem hướng dẫn giải

Câu 5: (Trang 114 - SGK Ngữ văn 8 tập 1) Viết một đoạn văn ngắn về một trong các đề tài sau (trong đoạn văn có sử dụng ít nhất là một câu ghép) :
a) Thay đổi thói quen sử dụng bao bì ni lông.
b) Tác dụng của việc lập dàn ý trước khi làm bài tập làm văn.

=> Xem hướng dẫn giải

Phần tham khảo mở rộng

Câu 1: Trình bày những nội dung chính trong bài: " Câu ghép". Bài học nằm trong chương trình ngữ văn 8 tập 1

=> Xem hướng dẫn giải

=> Trắc nghiệm ngữ văn 8 bài: Câu ghép


  • 55 lượt xem
Cập nhật: 07/09/2021

Xem thêm bài viết khác

Xem thêm Ngữ văn 8 tập 1